Zachowane przez Czas: Sekrety naturalnej mumifikacji ciała
Grafika stworzona przy pomocy kreatora obrazów Bing
Mumie, każdy o nich słyszał i każdy kojarzy je z obrządkiem pogrzebowym Starożytnych Egipcjan. Jednak nie każda mumia powstała w sposób intencjonalny. Niektóre z nich powstały… przez przypadek, a raczej w wyniku oddziaływania na zwłoki specyficznych czynników środowiska. Tak więc pierwsze mumie powstały w sposób naturalny, tysiące lat przed tym, jak ludzie zaczęli mumifikować swoich zmarłych.
Bardzo dużo „naturalnych” mumii pochodzi z obszarów Egiptu. Jest to spowodowane tym, że na tych terenach panują doskonałe warunki, aby doszło do tego przeobrażenia. Frank Rühli – dyrektor Instytutu Medycyny Ewolucyjnej Uniwersytetu w Zurychu i szef Grupy Paleopatologii i Badań nad Mumiami twierdzi, iż niektóre z najstarszych mumii egipskich powstało całkowicie naturalnie. Ciała pochowane w płytkich grobach poddawane działaniu wysokiej temperatury i suchego, pustynnego powietrza są w stanie przetrwać tysiące lat. To zjawisko mogło zainspirować starożytnych Egipcjan do rozpoczęcia mumifikacji swoich zmarłych. Oczywiście nie tylko starożytni Egipcjanie są znani z przeprowadzania procesu mumifikacji. Lud Chinchorro z północnego Chile również celowo mumifikował swoich zmarłych i to około 2000 lat przed Egipcjanami! Badania tych mumii wykazały, że część z nich została zmumifikowana w sposób intencjonalny, pozostała zaś w sposób naturalny. Najstarsza mumia Chinchorro – Acha Man – została zmumifikowana przez pustynny klimat. Naturalne mumie odkrywane są na pustyniach całego świata. Do tych najlepiej zachowanych należą mumie Tarimów z Xinijangu w Chinach. Chowano je w trumnach w kształcie łodzi na obszarze pustyni Taklamakan. Pochodzą one sprzed 4000 tys. lat.
Nie tylko pustynny klimat wysusza tkanki i prowadzi do naturalnej mumifikacji. W podobny sposób działa sól, która przyczynia się do zwiększenia hipertoniczności ośrodka tym samy oddziaływując na hipotoniczne środowisko ciała. Prościej mówiąc w wyniku dyfuzji sul przenika do tkanek wyciągając wodę z komórek. Dlatego też w procesie mumifikacji Egipcjanie powszechnie używali natronu. Działanie soli na zwłoki można dobrze zaobserwować na przykładzie irańskich górników, którzy zostali uwięzieni z kopalni soli w Chehrabadzie. Przykładem kolejnego czynnika, który może doprowadzić do mumifikacji jest niska temperatura, która spowalnia większość procesów biologicznych, w tym również proces gnicia. Doskonałym przykładem lodowej mumii jest Ötzi. Mumię liczącą 5300 lat odnaleziono w topniejącym lodowcu w Alpach, w pobliżu granicy austriacko-włoskiej. Kolejnym przykładem jest syberyjska mumia Ice Maiden, która ma 2500 lat. Do jej zachowania doszło w wyniku zalania komory grobowej ze złożonym pochówkiem przez wodę, która natychmiast zamarzła.
Naturalna mumifikacja polega przede wszystkim na wysuszeniu ciała, czyli pozbyciu się wody z tkanek. Jednakże, jak się zapewne domyślacie od każdej zasady jest zawsze jakiś wyjątek. Tutaj tym wyjątkiem są mumie torfowe. Tak! Mokre, bagniste torfowiska również mogą doprowadzić do mumifikowania zwłok. Najstarszą taką mumią jest Cashel Man. Został on prawdopodobnie złożony w ofierze około 2000 lat p.n.e. Jego ciało zostało złożone na torfowiskach i uległo naturalnej mumifikacji ze względu na niezwykłe warunki tam panujące. Najważniejszymi czynnikami powodującymi powstanie mumii torfowych są brak tlenu, niska temperatura, słaby dostęp do promieni światła słonecznego i… Mech torfowiec, który zakwasza bagienne środowisko. Kwaśne związki chemicznie występujące na torfowiskach zmieniają ciało, podobnie jak garbowanie skóry lub proces trawienia. Dlatego większość mumii torfowych, niezależnie od tego, jak wyglądały za życia, ma ciemną, skórzastą skórę i jasnorude włosy.
Czy ludzkie ciało można poddać liofilizacji?
Na koniec odpowiedź na powyższe pytanie, która brzmi TAK. To właśnie przydarzyło się grupie kobiet i dzieci Thule Inuit na Grenlandii. Ich ciała zostały naturalnie zmumifikowane w jamach grobowych. Zmarli oni prawdopodobnie w wyniku głodu i chorób w XV i XVI wieku. Na Grenlandii panuje dość zimny klimat. Ciała zmarłych chowano pod skałami lub usypanymi kopcami, były narażone na oddziaływanie wiatru i niskich temperatur, a te spowalniały rozwój bakterii gnilnych. Ten proces – o czym mówi paleopatolog Niels Lynnerup z Uniwersytetu w Kopenhadze – przypominało proces liofilizacji. Wiele mumii Inków odkrytych wysoko na szczytach andyjskich gór, zostało również zakonserwowanych poprzez liofilizację. Wyjątkowo dobrze zachowana została Dziewica z Llullaillaco – mumia nastoletniej dziewczyny złożonej w ofierze na szczycie góry. Czasami podobne zjawisko zachodzi w szczelnych, suchych i chłodnych kryptach grobowych. Taki proces naturalnej mumifikacji zachodzi również w czasach współczesnych i jest zjawiskiem obserwowanym przez medyków sądowych czy antropologów fizycznych.
Źródła:
https://www.nationalgeographic.com/science/article/natural-mummies-accident
https://www.rom.on.ca/en/learning/activities-resources/online-activities/ancient-egypt/mummification
https://www.spurlock.illinois.edu/exhibits/online/mummification/materials.html
