,,POKAŻ KOTKU CO MASZ W ŚRODKU" CZYLI O TYM CO ŻYWI SIĘ ZWŁOKAMI
Grafika stworzona przy pomocy narzędzia Bing kreator obrazów AI.
Martwe ciało stanowi odrębny ekosystem, a procesy rozkładu zachodzące od zgonu (autoliza, gnicie) stwarzają doskonałe warunki, które zwabiają liczne gatunki stawonogów (Arthropoda). Organizmy te traktują ciało jako miejsce do złożenia jaj i rozwoju stadiów preimaginalnych. Gdy przyjrzymy się zwłokom i zasiedlającej je faunie, to najróżnorodniejszą grupą spotykanych na nich organizmów są owady. To jakie gatunki kolonizują dane zwłoki, zależy od bardzo wielu czynników m.in. rodzaju śmierci, lokalizacji zwłok, panujących warunków środowiska czy strefy geograficznej.
Wśród organizmów spotykanych na zwłokach można wyróżnić nie tylko gatunki, które się nimi żywią. Z tego powodu dokonano klasyfikacji organizmów bytujących na rozkładającym się ciele. Pierwszą grupą są nekrofagi, czyli organizmy pomocne w ustalaniu czasu zgonu, które odżywiają się rozkładającą tkanką denata. Są to organizmy tak zwanego pierwszego ogniwa sukcesji. To oznacza, że spotykamy je na świeżych zwłokach. Najważniejszą rolę wśród nekrofagów odgrywają ich stadia larwalne. To one trawią pozajelitowo tkanki. Ważne jest to, że nekrofagi ze względu na miejsce ich żerowania dzieli się na I i II rzędu. Nekrofagi I rzędu żerują na tkankach organów wewnętrznych, a także mięśniach. Natomiast II rzędu rozkładają skórę, kości i ścięgna.
Drugą grupą organizmów, które można spotkać na zwłokach są drapieżniki i pasożyty gatunków nekrofagicznych, które nie żywią się tkankami denata, a larwami nekrofagów. Wśród nich można wyróżnić różne gatunki chrząszczy czy muchówek. Trzecią grupę stanowią organizmy wszystkożerne (np. osy, mrówki, niektóre chrząszcze), które mogą żerować na zwłokach ale również na innych rozkładających ciała organizmach. Są to bardzo często organizmy, które przez to, że ograniczają liczbę organizmów nekrofagicznych (zjadając je), mogą spowodować opóźnienie rozkładu zwłok. Ostatnią czwartą grupę stanowią tak zwane gatunki przypadkowe, które na zwłokach znajdują się losowo, przez przypadek np. spadając z pobliskich roślin, czy pochodzące z podłoża na którym leżą zwłoki. Możemy do nich zaliczyć pająki (Aranea), skoczogonki (Collembola), wije (Myriapoda), nicienie (Nematoda) oraz niektóre roztocza (Acar).
Ogółem biorąc pod uwagę owady, najbardziej różnorodne i liczne grupy stanowią muchówki (Diptera), chrząszcze (Coleoptera) i motyle (Lepidoptera). Wśród muchówek najpopularniejszymi rodzajami żerującymi na zwłokach są plujkowate (Calliphoridae) i ścierwicowate (Sarcophagidae). Przylatują one już w pierwszych minutach po zgonie i składają na zwłokach jaja. Rozwijające się z nich larwy rozpoczynają żerowanie na zwłokach, początkowo żywiąc się płynami wydobywającymi się ze zwłok, aż w końcu przedostają się do wnętrza ciała przez naturalne otwory (takie jak usta, nos, otwarte rany) i żywią się tkankami narządów wewnętrznych. Obok muchówek na ciele zaczynają pojawiać się chrząszcze – omarlicowate (Silphidae) i skórnikowate (Dermestidae). Dzięki temu, że ich otwór gębowy jest bardziej przystosowany do pobierania twardszego pokarmu, żywią się one skórą i ścięgnami denata. Najpóźniej na zwłokach pojawiają się organizmy, które preferują już wyschnięte tkanki – takie jak mole i ćmy, które często spotykane są na eksponatach muzealnych (np. mumiach).
Aby organizmy bytujące na zwłokach mogły przyczynić się do określenia czasu zgonu lub tego czy zwłoki były przenoszone, ważne jest posiadanie wiedzy o wielu istotnych aspektach. Przede wszystkim należy bardzo dobrze znać cykle życiowe owadów nekrofagicznych (przede wszystkim muchówek). Inną ważną kwestią jest znajomość wpływu czynników środowiskowych na tempo rozwoju tych owadów (np. wzrost temperatury przyspiesza tempo rozwoju, a jej spadek – obniża). Istotny jest tutaj także stan zwłok. Ciała z ranami ciętymi, postrzałowymi oraz te, które zabrudzone są płynami ustrojowymi zostaną skolonizowane znacznie szybciej. Istnieją także czynniki, które działają odstraszająco na nekrofaunę np. obecność metali ciężkich. Zatem do sporządzenia opinii entomologicznej potrzebna jest olbrzymia wiedza oraz lata praktyki. Trzeba jednak przyznać, że zagadnienia związane z tą dziedziną nauki są niezwykle ciekawe i bardzo pomocne. To też dlatego warto o nich poczytać. No bo w końcu WARTO WIEDZIEĆ WIĘCEJ ☺.
Źródła:
Listos P., Gryzińska M., Batkowska J., Czepiel-Mil K., Marczewska P. 2015. Badania z zakresu entomologii sądowo-lekarskiej w aspekcie ustalenia czasu śmierci zwierząt, Życie weterynaryjne, 90(11): 724-728
https://biotechnologia.pl/biotechnologia/entomologia-sadowa-czyli-jak-owady-pomagaja-policji,21753
https://australian.museum/learn/science/decomposition-corpse-fauna/
