Niesamowita zdolność szympansów i pszczół – kultura kumulacyjna
Grafika wygenerowania w kreatorze obrazów Bing i zmodyfikowana przez autora bloga.
Ciągły postęp technologiczny i industrialny. Rozwój. Ewolucja kultury. Cywilizacja. Te elementy można zaliczyć do ogromnego sukcesu, które czynią Homo sapiens ponad wszystkimi pozostałymi gatunkami. Osiągnięcia, które są owocem niezwykłej umiejętności. Jesteśmy zdolni uczyć się od innych przedstawicieli naszego gatunku. Przodkowie przekazują swoją wiedzę i doświadczenie młodszym pokoleniom. To w konsekwencji prowadzi do tego, że jesteśmy zdolni rozwijać wiedzę, technologię i umiejętności w miarę upływu czasu i przekazywać je z pokolenia na pokolenie. W literaturze określa się to mianem Cumulative culture (kultura kumulacyjna).
Wyobraźcie sobie eksperyment, w którym wysłano na bezludną wyspę 10 dzieci w wieku ok. 3 lat. Jeśli w ogóle przeżyliby, to po upływie np. dekady, ci rozbitkowie znacząco różniliby się pod kątem wielu podstawowych dla nas umiejętności (takich jak np. pisanie, czytanie czy korzystanie z nowych technologii) i byliby daleko w tyle pod kątem rozwoju wspomnianych umiejętności, w porównaniu do swoich rówieśników przebywających w cywilizowanym świecie. Mowa tu o umiejętnościach na tyle skomplikowanych i trudnych, że sam z siebie nikt nigdy nie byłby w stanie się ich nauczyć. Ta kumulacja dziedzictwa kulturowego, osiągnięć, odkryć itd. doprowadziła nas do miejsca, w którym teraz się znajdujemy, a ponad to nadal ewoluujemy i rozwijamy się. Wyjątkowa właściwość gatunku ludzkiego… Ale czy na pewno tylko ludzkiego?
Przez bardzo długi czas uważano, że tylko ludzie są w stanie uczyć się od siebie nawzajem i przekazywać sobie wiedzę. Jak się jednak okazuje, nie do końca tak jest. Nie jesteśmy jedyni. W artykule Thorntona (2024), który ukazał się na łamach czasopisma Nature autor wskazuje 2 badania, które pokazuję, że tę zdolność dzielimy z pszczołami i szympansami.
W eksperymencie z pszczołami (Bridges i in.: za Thorntona 2024), badacze postanowili w pierwszej kolejności nauczyć grupę kilku pszczół określonych jako demonstratorzy czynności, której same nie byłyby w stanie się nauczyć. Umiejętność polegała na naciśnięciu dwóch przycisków w odpowiedniej kolejności (najpierw niebieski potem czerwony). Po wykonaniu tego zadania, pszczoły otrzymywały nagrodę. Była to dość trudna do opanowania umiejętność, jednak zachęcanie ich dodatkową nagrodą poskutkowało opanowaniem przez nie umiejętności naciskania przycisków w odpowiedniej kolejności. Po nauczeniu się tej zdolności, demonstracyjne pszczoły zostały podzielone i przydzielone do grup, w których znajdowały się nieuczone osobniki. Okazało się, że 5 z 15 pszczół, które nie były szkolone, po obserwowaniu demonstracji, potrafiły wykonać zadanie bez dodatkowej zachęty.
W innym eksperymencie prowadzonym przez van Leeuwen i in. (za Thorntona 2024), badacze sprawdzali kulturową kumulację wśród szympansów z sierocińca Chimfunshi Wildlife Orphanage w Zambii. Zadanie polegało na umieszczeniu drewnianej kulki w szufladzie i zamknięciu jej. Wtedy szympans otrzymywał nagrodę w postaci orzechów. Przez okres 3 miesięcy grupie ok. 60 szympansów (w pojedynkę i bez wskazówek), nie udało się rozwiązać zagadki oraz zdobyć nagrody. Badacze wybrali dwójkę osobników, którym zademonstrowano sposób rozwiązania zagadki i nauczono ich tej czynności. Następnie demonstratorzy pokazali pozostałym osobnikom swojego gatunku, co należy zrobić. Po 2 miesiącach 14 szympansów nauczyło się rozwiązywać ów zagadkę i otrzymywać nagrodę.
Źródła:
Thornton A. 2024. Bees and chimpanzees learn from others what they cannot learn alone, Nature, doi:10.1038/d41586-024-00427-8
https://kuwaittimes.com/article/11858/lifestyle/movies-music/not-just-humans-bees-and-chimps-can-also-pass-on-their-skills/
