Linie papilarne - skąd się wzięły i na co to komu?
Źródło: zdjęcie autorstwa Towfiqu barbhuiya (portal Pexels).
Na co dzień, w trakcie wykonywania różnych czynności, zadań, obowiązków i pracy, nie zauważamy ich. Nie myślimy o nich, lecz każdy dotyk rąk na różnych powierzchniach pozostawia je – odciski palców. Pozostawiają je nasze listewki dermatoglificzne, lub popularniej określane linie papilarne, nasza nieodłączna część, która formuje się już w okresie życia płodowego i zostaje z nami do końca życia. Jest dowodem na to, że każdy człowiek jest inny i wyjątkowy. Ów wzory różnią się nawet u bliźniąt monozygotycznych, które są w teorii swoją genetyczną kopią. Ponadto człowiek nie jest jedynym gatunkiem, u którego dermatoglify występują, gdyż na opuszkach palców, dłoniowej powierzchni rąk i podeszwowej powierzchni stóp mają je także inne naczelna (Primates). Do tego niektóre z małp, które w swojej lokomocji wykorzystują ogon (np. czepiak czarny Ateles paniscus), linie papilarne mają także na chwytnej części ogona. Jednak należy zaznaczyć, że te wzory nie są tak złożone jak w przypadku Homo sapiens.
Na podstawie śladów pozostawianych przez te wzory, można przeprowadzić bioidentyfikację, którą wykonuje technik kryminalistyczny. Możemy ,,używać" ich do bardziej codziennych rzeczy, takich jak zalogowanie się do smartfona przez wbudowany czytnik linii papilarnych. W przeszłości ludzie także wykorzystywali je np. jako podpis na dokumentach. W paleolicie ówcześni ludzie prawdopodobnie zdawali sobie sprawę z obecności linii dermatoglificznych, na co wskazywać mogą malowidła naskalne. Pomimo, że metody pozyskiwania odbitek są szalenie interesujące, to w dzisiejszym artykule przybliżymy Wam nieco ich histologię, ontogenezę i znaczenie funkcjonalne.
Budowa histologiczna
Skóra człowieka jest jego największym organem. W obrazie histologicznym można zaobserwować jej warstwowy charakter. Składa się z warstwy podskórnej, skóry właściwej i naskórka. Ta ostatnia jest najbardziej zewnętrzną częścią, zbudowaną z komórek nabłonka wielowarstwowego płaskiego rogowaciejącego i przez całe życie dochodzi do łuszczenia się komórek tej tkanki. Można też wyróżnić inne twory takie jak włosy, gruczoły potowe i łojowe. Skóra opuszków palców, dłoniowych powierzchni rąk i podeszwowych powierzchni stóp charakteryzuje się występowanie linii brodawkowych. Są one wynikiem tego, że skóra właściwa w swojej strukturze ma wyniosłości – brodawki skórne – ustawione w podwójny rząd i każdy z nich występuje między bruzdą dwóch sąsiadujących ze sobą linii papilarnych. Konsekwencją występowania tych struktur jest obecność dermatoglifów na wyżej wymienionych elementach skóry (ryc. 1). Ponadto na grzbiecie pojedynczej linii papilarnej znajdują się ujścia gruczołów potowych.
Rycina 1. Warstwowa budowa skóry dłoni i stóp (źródło: grafika stworzona w oparciu o schemat budowy skóry przedstawiony w podręczniku Moszczyńskiego Jarosława ,,Daktyloskopia. Zarys teorii i praktyki”).
Tworzenie w okresie płodowym
W 6 tyg. życia płodowego embrionu, na jego dłoniach wykształcają się poduszki na kształtujących się palcach, u podstawy palców i na dłoniowej powierzchni ręki. Około 12-13 tyg. okresu płodowego u dziecka w losowych miejscach i momencie, w najgłębiej położonej warstwie naskórka, pojawiają się skupiska komórek. Gdy w tym miejscu dojdzie do zapełnienia przez podziały komórkowe warstwy rozrodczej skóry, listewki łączą się ze sobą. Wspomniane wcześniej poduszki w tym czasie rozrastają się, a potem zanikają, co przez zmianę naprężenia powierzchni naskórka będzie znaczące dla formowania się linii papilarnych – ich przebieg, kształt. Do tego na ukształtowanie dermatoglifów wpływać mogą inne czynniki (np. genetyczne, matczyne).
Wykształcone linie papilarne do końca życia są niezmienne, trwałe i indywidualne. Przez całe życie je mamy, prawdopodobieństwo spotkania drugiej osoby z dokładnie takimi samymi wzorami dotykowymi, minucjami w tych samych miejscach, rozmieszczeniem i kształtem porów, jest praktycznie zerowe (i łatwiej byłoby trafić szóstkę w totka), a uszkodzenie przez np. zadrapanie, otarcie warstwy rogowej naskórka nie spowoduje, że je utracimy. Inaczej jest w sytuacji, gdy dochodzi do uszkodzenia głębszej warstwy naskórka i skóry właściwej – wtedy w miejscu uszkodzenia po zagojeniu powstaje blizna (która również stanowi element pomocny w identyfikacji) i przebieg dermatoglifów zostaje zaburzony.
Biologiczne znaczenie
Taka, a nie inna rzeźba skóry opuszków palców, dłoniowych powierzchni rąk i podeszwowych powierzchni stóp pozwala ludziom na zwiększenie tarcia między częścią ciała, a dotykanymi przedmiotami np. gdy chwytamy w rękę szklankę, dzięki obecności linii papilarnych, ona z tych rąk nie wyślizguje się. I choć może to wydać się zabawne, dlaczego mamy je także na stopach, to należy pamiętać że np. w prehistorii taka budowa naskórka stopy miała swoje zastosowanie (lokomocja bez obuwia). Jednakże w czasach współczesnych są wykorzystywane przez śledczych, pozwalają odblokować smartfon czy inne urządzenia.
Źródła:
Budnik A. 1992. Cechy dermatoglificzne człowieka. Przegląd koncepcji i metod badań, Przegląd Antropologiczny, 55(1-2): 3-26
Moszczyński J. 1997. Daktyloskopia. Zarys teorii i praktyki, Warszawa, Wydawnictwo Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego KGP
https://fizjoterapeuty.pl/anatomia/linie-papilarne.html
