Jakie są znamiona śmierci?!

Źródło: http://www.przepisyiprawo.pl/wczesne-i-pozne-znamiona-smierci-a-ich-przydatnosc-w-postepowaniu-karnym/

Zmiany zachodzące w organizmie po śmierci są efektem złożonych procesów fizykochemicznych i środowiskowych. Wpływają na nie czynniki zlokalizowane wewnątrz ciała jak i te poza nim. Mogą one zapoczątkować, przyspieszyć lub opóźnić postępowanie zmian pośmiertnych. Do czynników, które przyspieszają tempo zmian należą gorący i wilgotny klimat, obecność tkanki tłuszczowej, przerwane powłoki ciała (obecność ran itp.), infekcje i posocznice, a także pozostawienie zwłok na otwartej przestrzeni. Niska temperatura, suchy klimat czy pogrzebanie ciała opóźnia tempo zmian pośmiertnych.

Na podstawie kolejności pojawiania się zmian, klasyfikuje się je jako zmiany wczesne i późne. Wczesne znamiona śmierci powiązane są ze śmiercią komórkową i zmianami biochemicznymi związanymi z zakończeniem życia przez organizm. Należą do nich zmiany widoczne na skórze, oczach, wychłodzenie pośmiertne (algor mortis), sztywność pośmiertna (rigor mortis) i plamy opadowe (livor mortis).

W zasadzie zaraz po śmierci skóra człowieka staje się blada, popielata i w ciągu kilku minut traci swoją elastyczność. Usta wysychają i stają się twarde. Można zaobserwować liczne zmiany, także w strukturze gałek ocznych. Pojawiają się zmętnienie rogówki i utrata napięcia wewnątrzgałkowego. To prowadzi do zwiotczenia oka. Kiedy następuje śmierć człowieka i ustaje krążenie, ciało zaczyna tracić swoją ciepłotę z powodu gradientu temperatur między ciałem a otoczeniem. To zjawisko określa się jako „agor mortis” i pozwala oszacować PMI, czyli czas jaki upłynął od śmierci do momentu znalezienia ciała. Należy jednak pamiętać, że na tempo spadku ciepłoty ciała bardzo duży wpływ ma temperatura otoczenia. Im większa jest różnica między temperaturą ciała a temperatura otoczenia, tym szybsze jest ochładzanie zwłok.

Kolejnymi wczesnymi znamionami śmierci są zmiany zachodzące w mięśniach. Bezpośrednio po śmierci, mięśnie ulegają rozluźnieniu, po czym następuje ich usztywnienie (zwane stężeniem pośmiertnym). Wraz z postępowaniem procesów rozkładu ciała, stężenie pośmiertne ustępuje i następuje wtórne rozluźnienie mięśni. Ma to miejsce około 36 godzin po śmierci. Zesztywnienie pośmiertne (rigor mortis) wynika ze spadku poziomu stężenia adenozynotrifosforanu (ATP), co skutkuje relaksacją włókien mięśniowych. Stężenie pośmiertne pojawia się już około 1-2 godzin po śmierci. Najszybciej u dzieci i osób w podeszłym wieku, a także u osób umierających z powodu chorób lub stanów powodujących duże wyczerpanie organizmu.

Gdy człowiek żyje, w jego żyłach nieustannie krąży krew, tłoczona do arterii przez serce. Kiedy osoba umiera, krążenie zatrzymuje się, a krew przemieszcza się do najniżej położonych partii ciała na skutek działania siły grawitacyjnej. U wisielców obserwuje się czerwono-niebieske zasinienie kończyn dolnych. To zasinienie ciała nazywamy plamami opadowymi (livor mortis). Pojawiają się one w ciągu 1-3 godzin po śmierci, a najbardziej widoczne są około 6-8 godzin po zgonie. W początkowym okresie powstawania plam są one przemieszczalne, co oznacza, że każda zmiana położenia ciała (np. przewrócenie ciała leżącego wznak na brzuch) spowoduje przemieszczenie się płynów ustrojowych, w miejsca najniżej położone (z pleców na brzuch). Jednak po osiągnięciu swojego maksymalnego wysycenia, plamy się utrwalają i ich przemieszczenie nie jest już możliwe. Jest to spowodowane koagulacją krwi w naczyniach krwionośnych. Dobrych sposobem na ocenę przemieszczalności plam pośmiertnych jest uciśnięcie ciała w zasinionym miejscu kciukiem. Jeżeli pod naciskiem obszar staje się blady, a po oderwaniu kciuka zasinienie powraca, oznacza to, że plamy są jeszcze przemieszczalne. Jeżeli pomimo ucisku, ciało nadal pozostaje sine, to plamy są już utrwalone. Pojawienie się przebarwień pośmiertnych zależy od wielu czynników (ilości krwi w chwili śmierci, krzepliwości krwi). Zasinienie jest słabsze jeśli do zgonu dojdzie w następstwie utraty krwi, a silniejsze w przypadku zgonów z powodu uduszenia. W przypadku zatrucia, plamy mogą mieć bardziej wyraźny kolor. Przykładowo zatrucie tlenkiem węgla objawia się wiśniowym zabarwieniem plam opadowych, cyjankiem różowym, a azotanami brązowym. Livor mortis dostarcza wiele informacji na temat czasu zgonu, zmian pozycji ciała (np. przeniesienie zwłok), a nawet przyczyny śmierci.

Czas teraz przyjrzeć się późnym znamionom śmierci, czyli tym, które widoczne są po około 12 godzinach od zgonu. Wśród nich wymienia się autolizę, gnicie, przemianę tłuszczowo-woskową oraz mumifikację.

Autoliza (samozniszczenie) jest wynikiem wewnętrznej aktywnością związanej ze śmiercią i rozkładem komórek i tkanek ciała. Zaraz po śmierci błony komórkowe ulegają rozpadowi i uwalniają enzymy, które rozpoczynają samotrawienie. Podczas sekcji zwłok, w ciągu kilku godzin po śmierci stwierdza się ciastowatą konsystencję miąższu trzustki i płuc. Jest to właśnie przejaw zachodzenia autolizy. Warto podkreślić, że jest procesem, w którym nie biorą udziału bakterie.

Kolejną późną zmianą pośmiertną jest gnicie. Jest to rozkład organizmu, który w przeciwieństwie do autolizy jest wynikiem działania drobnoustrojów. Po śmierci naturalna flora bakteryjna organizmu przemieszcza się z jelit do naczyń krwionośnych i rozprzestrzenia po całym organizmie. Mikroorganizmy z zewnątrz dostają się do ciała przez przewód pokarmowy, drogi oddechowe i otwarte rany. Gnicie rozpoczyna się w ciągu godziny od śmierci, ale szczytowa aktywność drobnoustrojów ma miejsce w ciągu 24 godzin. Pierwszą zewnętrzną oznaką gnicia jest zielonkawe zabarwienie skóry nad prawym dołem biodrowym (w okolicy jelita ślepego). To zabarwienie stopniowo rozprzestrzenia się na brzuch a w późniejszych stadiach obejmuje całe ciało. 

Przemiana tłuszczowo-woskowa jest modyfikacją procesu gnicia i zachodzi w specyficznym ciepłym i wilgotnym środowisku. Polega na hydrolizie i uwodornieniu tkanki tłuszczowej w żółtawą, tłustą, zjełczałą, woskopodobną substancję. Tworzenie się substancji najczęściej objawia się w obszarach otłuszczonych, takich jak policzki, brzuch czy pośladki. Przemiana ta może wystąpić już po trzech tygodniach od zgonu, ale zwykle jej formowanie zajmuje trzy miesiące. Tłuszczowosk początkowo jest żółty i miękki, lecz z czasem staje się twardy i ma tendencję do zachowania kształtu twarzy i ciała w rozpoznawalnej formie. Zatem przemiana ta w pewnym sensie gwarantuje dość dobre zachowanie zwłok. 

Ostatnią późną zmianą pośmiertną jest proces mumifikacji. Podobnie jak przemiana tłuszczowo-woskowa, jest to modyfikacja procesu gnicia, charakteryzująca się wysychaniem lub odwodnieniem tkanek. Zachodzi więc w suchym i gorącym środowisku. Skóra zmarłego staje się brązowa, twarda i przejawia tendencje do rozpadania. Ciało kurczy się, ale rysy twarzy, rany i obrażenia dobrze się zachowują. Proces mumifikacji wymaga znacznie dłuższego okresu czasu niż przemiana tłuszczowo-woskowa.  

Źródła:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539741/

http://www.przepisyiprawo.pl/wczesne-i-pozne-znamiona-smierci-a-ich-przydatnosc-w-postepowaniu-karnym/

https://zms.wum.edu.pl/sites/zms.wum.edu.pl/files/pliki/konspekty_seminariow/wstep_do_med_sad_konspekt.pdf